و در آخرت از زيانكاران است ( 5 ) . بيان آيات * ( « يَسْئَلُونَكَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ » ) * اين جمله سؤالى است مطلق و كلى ، و جوابى هم كه از آن داده شده عمومى و مطلق است ، و در آن ضابطه اى كلى براى تشخيص حلال از حرام است داده ، و آن اين است كه حلال آن چيزى است كه تصرف در آن - البته نه هر تصرف بلكه تصرفى كه هر عاقلى غرض از آن چيز را همان تصرف مىداند ، از قبيل خوردن نان نه خفه كردن كودكى به وسيله نان - امرى طيب و معقول شمرده شود . و اگر طيبات را مطلق آورد اين اطلاق نيز براى اين است كه بفهماند معتبر در تشخيص طيب از خبيث فهم متعارف عموم مردم است ، نه فهم افراد استثنايى كه يا از پاره اى خبائث لذت مىبرند ، و يا از پاره اى طيبات دچار تهوع مىشوند ، پس هر چيزى كه فهم عادى عموم مردم آن را طيب بداند آن طيب است ، و هر چيزى هم كه طيب شد حلال است . و اگر حليت و طيب بودن را بفهم متعارف انسانها واگذار كرديم از پيش خود نكرديم ، بلكه همانطور كه گفتيم از اين جهت بود كه هيچ مطلقى شامل فرد غير متعارف نمىشود ، و اين مساله در فن اصول ثابت شده است . * ( « وَما عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّه فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّه عَلَيْه . . . » ) * بعضى از مفسرين گفته‌اند اين كلام عطف است بر موضع كلمه « طيبات » ، و در نتيجه همان عاملى كه طيبات را نائب فاعل كرده بود ، جمله * ( « ما عَلَّمْتُمْ . . . » ) * را نيز نائب فاعل مىكند ، و آن عامل جمله « احل » است ، پس معناى كلام مورد بحث چنين مىشود : « احل لكم الطيبات ، و احل لكم صيد ما علمتم من الجوارح » همه طيبات براى شما حلال شده ، و نيز شكار هر درنده اى كه تعليم يافته برايتان حلال شده است ، و اگر عامل نامبرده را از جمله مورد بحث حذف كرد براى اين بود كه رعايت اختصار را كرده باشد ، زيرا سياق بر آن محذوف دلالت مىكرد ، و حاجتى به ذكر آن نبود . « 1 » و ليكن ظاهر اين است كه جمله عطف باشد بر محل جمله اول و تقدير آن « قل احل

--> ( 1 ) تفسير كشاف ج 1 ص 606 و تفسير روح المعانى ج 6 ص 56 .